عن ابن عباس - رضي الله عنهما - قال: قدم النبي - صلى الله عليه وسلم - المدينة فرأى اليهود تصوم يوم عاشوراء فقال: { مَا هَذَا قَالُوا هَذَا يَوْمٌ صَالِحٌ، هَذَا يَوْمٌ نَجَّى اللَّهُ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ عَدُوِّهِمْ فَصَامَهُ مُوسَى، قال: فَأَنَا أَحَقُّ بِمُوسَى مِنْكُمْ فَصَامَهُ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ } [رواه البخاري 1865].

قوله: { هَذَا يَوْمٌ صَالِحٌ } في رواية مسلم: { هذا يوم عظيم أنجى الله فيه موسى وقومه وغرّق فرعون وقومه }. قوله: { فصامه موسى } زاد مسلم في روايته: { شكراً لله تعالى فنحن نصومه } وفي رواية للبخاري: { ونحن نصومه تعظيماً له }. ورواه الإمام أحمد بزيادة: { وهو اليوم الذي استوت فيه السفينة على الجودي فصامه نوح شكراً }.

قوله: { وأمر بصيامه } وفي رواية للبخاري أيضا: { فقال لأصحابه: أنتم أحق بموسى منهم فصوموا }.

وصيام عاشوراء كان معروفاً حتى على أيّام الجاهلية قبل البعثة النبويّة، فقد ثبت عن عائشة رضي الله عنها قالت: { إن أهل الجاهلية كانوا يصومونه }.. قال القرطبي: لعل قريشاً كانوا يستندون في صومه إلى شرع من مضى كإبراهيم عليه السّلام. وقد ثبت أيضا أنّ النبي - صلى الله عليه وسلم - كان يصومه بمكة قبل أن يهاجر إلى المدينة، فلما هاجر إلى المدينة وجد اليهود يحتفلون به فسألهم عن السبب فأجابوه كما تقدّم في الحديث، وأمر بمخالفتهم في اتّخاذه عيدا كما جاء في حديث أبي موسى - رضي الله عنه - قال: { كَانَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ تَعُدُّهُ الْيَهُودُ عِيدًا } وفي رواية مسلم: { كان يوم عاشوراء تعظمه اليهود تتخذه عيدا } وفي رواية له أيضا: { كان أهل خيبر ( اليهود ) يتخذونه عيدا، ويلبسون نساءهم فيه حليهم وشارتهم }. فقال النبي - صلى الله عليه وسلم -: { فَصُومُوهُ أَنْتُمْ } [رواه البخاري].

وظاهر هذا أن الباعث على الأمر بصومه محبة مخالفة اليهود حتى يصام ما يفطرون فيه، لأن يوم العيد لا يصام. (انتهى ملخّصا من كلام الحافظ ابن حجر رحمه الله في فتح الباري شرح صحيح البخاري).

«هیچکاک» فیلمساز مشهوری است. وی می‌گوید: «من معتقدم که زن هم باید مثل فیلمی پرهیجان باشد. بدین معنی که ماهیت خود را کمتر نشان دهد و برای کشف خود، مرد را به نیروی تخیل و تصور زیادتری وادارد. باید زنان پیوسته برهمین شیوه رفتار کنند. یعنی کمتر ماهیت خود را معرض نمایش قرار دهند نشان دهند و بگذارند مرد برای کشف آنها بیشتر به خود زحمت بدهد. زنان شرقی تا چند سال پیش به خاطر حجاب و نقاب و روی بندی که به کار می‌بردند خود به خود جذاب می‌نمودند و همین مساله، جاذبة نیرومندی بدانها می‌داد. اما بتدریج باتلاشی که زنان این کشورها برای برابری با زنان غربی از خود نشان می‌دهند؛ حجاب و پوششی که دیروز بر زن شرقی کشیده شده بود، از میان می‌رود و همراه آن از جاذبة جنسی او هم کاسته می‌شود».

- برتراند راسل می‌گوید:

« از لحاظ هنر، مایه تاسف است که بآسانی به زنان بتوان دست یافت و خیلی بهتر است که وصال زنان دشوار باشد، بدون آنکه غیرممکن گردد.»

- ویل دورانت می‌گوید:

«آنچه بجوییم و نیابیم عزیز و گرانبها می‌گردد. زیبایی به قدرت میل بستگی دارد و میل با اقناع و ارضا، ضعیف و با منع و جلوگیری، قوی می‌گردد.خودداری از انبساط و امساک در بذل و بخشش، بهترین سلاح برای شکار مردان است. اگر اعضای نهایی انسان را در معرض عام تشریح می‌کردند، توجه ما به آن جلب می‌شد، ولی رغبت و قصد به ندرت تحریک می‌گردد. مرد جوان به دنبال چشمان پر از حیاست و بی‌آنکه بداند، حس می‌کند که این خودداری ظریفانه از یک لطف و رقت عالی خبر می‌دهد.»

- توصیه چارلی چاپلین به دخترش:

وی که یکی از بازیگران مشهور جهان است درنامه‌ای به دخترش می‌نویسد:

«برهنگی بیماری عصر ماست و من پیرم. شاید حرفهای خنده‌آور می‌زنم، اما به گمان من تن عریان تو باید مال کسی باشد که روح عریانش را دوست داری»

- جودیت میلر:

خبرنگار روزنامه نیویورگ تایمز طی مقاله‌ای با عنوان «زنان در آغوش اسلام امنیتی تازه می‌یابندی با اشاره به گرایش روز افزون زنان مسلمان به حجاب می‌نویسد: چه چیزی این بازگشت را میسر ساخته است؟ بازگشتی که به معنای واقعی در آزادیهای شخصی و سیاسی صورت گرفته است؟

پاسخ آن در ارمغانهاست که اصول گرایان اسلامی به روح و روان جامعه مدرن خاور میانه و به زن و مرد آن تقدیم کرده‌اند.

پوشش(حجاب) برای زن این امکان را فراهم ساخته که در شهرهای شلوغ بتواند براحتی فعالیت کند و از مزاحمت مردان جوان و نوجوانانی که در جستجوی کار از اطراف و اکناف کشور به پایتخت سرازیر شده‌اند درامان بماند.

این لباس یک پیام غیرقابل تردید به اطرافیان می‌فرستد. حجاب می‌گوید: این زن نجیب است. با او کار نداشته باشید. و به وی اجازه می‌دهد بدون اینکه مورد آزار جنسی قرار گیرد در اتوبوسهای شلوغ شهر سوار شود.

تا كمتر از دو قرن پيش، زنان در انگلستان همچون كالا جزو ميراث قرار مي گرفتند، در حالي كه قرآن جاودان (در سوره نساء) يك هزار و چهارصد سال پيش اين رسم جاهليت را ملغي ساخت.اسلام یکهزار و چهارصد سال پیش به زنان استقلال اقتصادی داد؛ «...مردان را از آنچه کسب می کنند و به دست می آورند بهره ای است و زنان را از آنچه کسب می کنند و به دست می آورند بهره ای است...»،[120]در حالی که زنان اروپایی تا اواخر قرن نوزدهم محجور و از حق مالکیت محروم بودند.

ویل دورانت می نویسد: «...آزادی زن از عوارض انقلاب صنعتی است...یک قرن پیش در انگلستان، یافتن کار بر مردان دشوار گشت. اما اعلان ها از آنان می خواست که زنان و کودکان خود را به کارخانه ها بفرستند... کسانی که ناآگاه بر «خانه براندازی» توطئه کردند، کارخانه داران وطن دوست قرن نوزدهم انگلستان بودند. نخستین قدم برای آزادی مادر بزرگان ما، قانون 1882 بود. به موجب این قانون زنان بریتانیای کبیر از آن پس، از امتیاز بی سابقه ای برخوردار می شدند و آن این که پولی را که به دست می آوردند حق داشتند برای خود نگه دارند. این قانون اخلاقی عالی را کارخانه داران مجلس عوام وضع کردند تا بتوانند زنان انگلستان را به کارخانه ها بکشانند. از آن سال تا كنون، این سودجویی آنان را از بندگی و جان کندن در خانه رهانیده، گرفتار بندگی و جان کندن در مغازه و کارخانه کرده است».[121]

در مورد تفاوت سهم الارث زن و مرد از عالمی سؤال شد که فرمود كه؛«برای آن است که اسلام سربازی را از عهدۀ زن برداشته و مهر و نفقه را به نفع او بر مرد لازم داشته است و در بعضی خسارات جانی که خویشاوندان محکوم باید دیه بپردازند، زن از پرداخت دیه و شرکت با دیگران معاف است...».

*از نظر اسلام زن باید آرامش روحی داشته باشد تا کانون خانواده را گرم نگاه داشته و زمینۀ رشد و پرورش اعضای آن را فراهم سازد، بنابر این هزینۀ زندگی وی و مسئوليت ادارۀ خانواده بر عهدۀ مرد قرار داده شده است و زن در صورت عدم تمایل، ملزم به کار و فعالیت اقتصادی نیست.  اسلام زنان را از حکومت و قضاوت معاف نموده است چرا که این گونه مسئولیتهای سخت به دلیل درگیریها و مشکلات اجتماعی با طبع ظریف و عاطفیِ زنان سازگار نیست. عطوفت بسیار زیادِ زنان که ایشان را شایستۀ مقام مادری نموده است با مسئولیت قضاوت و صدور احکام مبنی بر اجرای حدود الهی سنخیت ندارد. در جوامع غربی که امکان قضاوت زنان وجود دارد، زنان بیش از ده الی پانزده درصد قضات را تشکیل نمی دهند. این خود نشان می دهد که فطرت زنان با امر قضاوت سازگاری ندارد. و به همین ترتیب در مورد مسألۀ شهادت دادن، به دليل شدت و غلبۀ عاطفه و احساس در زنان و احتمال تأثیرپذیری بیشتر از اظهارات کذب فریبنده و ملتمسانۀ مجرمین برای فرار از مجازات و...، شهادت دو زن در برابر یک زن قرار گرفته است. در مورد نصف بودن دیۀ زن نیز باید گفت که دیه آن گونه که بیگانگان ادعا می کنند مطلقاً قیمت گذاری زن و مرد نمی باشد. چگونه می توان برای یک انسان قیمت تعیین نمود؟...  دیه مرهمی است برای پر کردن بخشی از خلأ اقتصادی که در زندگی اولیای دم پدید آمده است(از بین رفتن مردان که معمولاً نان آور خانواده هستند، فشار اقتصادی بیشتری بر خانواده تحمیل می کند). متأسفانه رسانه های صهیونیستی با شعارهای دلفریب اما دروغین و القای شبهات بسیار بی اساس، کمر به ايجاد اختلافات واهي بين زوجين و دلسرد کردن زنان از دین الهی و زندگي خانوادگي بسته اند. سران صهيونيزم جهاني كه براي فروپاشي بنيان خانواده(به عنوان حلقۀ اصلي جامعه) و ايجاد هرج و مرج اجتماعي، «جنبش فمنيسم» را ابداع نموده اند، براي زنان و حقوق ايشان كوچكترين ارزشي قائل نمي باشند چنان كه براي کل «بشريت» حقوق و ارزشي قائل نيستند- خارج از منبع.

و در مورد حقوق زوجیت، می فرماید:«حق طلاق (و رجوع) دو نوبت بیش نیست. از آن پس، یا نگهداری به شایستگی است و یا رها کردن به نیکی...».[122]

«هرگاه زنان را طلاق دادید و موقع عدۀ آنها رسید، یا از آنها به خوبی نگهداری کنید و یا به خوبی رهایشان سازید. مبادا برای این که به آنها ستم کنید آنها را به شکل زیان آوری نگه دارید. هر که چنین کند باید بداند که بر خویشتن ستم کرده است...».[123]

اسلام به حکم اصلِ«اِمساک بِمَعروف اَو تَسریح بِاِحسان... به نیکو وجهی نگهداری، یا به نیکو وجهی رهاسازی»و به خصوص به موجب تأکیدی که با جملۀ«مبادا برای این كه به آنان ستم كنید، آنان را به شكل زیان آوری نگه دارید»فرموده است، اجازه نداده است که مرد از خدا بی خبری از اختیارات خود سوء استفاده کرده و زنی را به خاطر در مضیقه قرار دادن او در قید ازدواج نگه دارد. 

یکی از مسائلی که رسانه های صهیونیزم علیه آن تبلیغ می کنند، آیۀ 34 سورۀ نساء است که در رفتار با برخیزنان تنها در شرایط نشوز جنسی و انحراف، پس از اندرز و سپس ترک ایشان در خوابگاهها، در مرحله سوم «اَضرِبوا هُنَّ» توصیه شده است. از امام صادق(ع) درباره میزان این ضرب سوال شد و ایشان فرمودند که ضرب باید در حدی باشد که هیچ گونه اثری(حتی تغیر رنگ) بر جای ننهد. بدیهی است که این میزان ضرب تنها در حد اشاره و دست نهادن بر زنان است. این در واقع یک تکان و تلنگر است که از نظر روانشناختی اثر قابل توجهی در بازیابی تعادل انسان دارد. در تفسیر این آیه، نقش برجسته اوصیای پیامبر اسلام(ص) در تبیین کلام وحی(که صرفاً در اختیار ایشان است) نیز مشخص می گردد. کلمات رسول خدا(ص) و امامان، تفسیر دقیق قرآن است.زنان، پس از اندرز و ترک ایشان در خوابگاهها، در مرحلۀ سوم «اضرِبواهُنَّ» توصیه شده است.  بدیهی است که این میزان ضرب، تنها در حدِ اشاره و دست نهادن بر زنان است. در تفسیر این آیه، نقش برجستۀ اوصیای پیامبر اسلام(ص) در تبیین کلام وحی(که صرفاً در انحصار ایشان است) نیز مشخص می گردد. پیامبر اسلام(ص) فرمود:«گرامی نمی دارد زنان را مگر کریم، و اهانت نمی کند به ایشان مگر لئیم».

*در مسیحیت و یهودیتِ تحریف شده، بدترین اهانتها نسبت به زن صورت گرفته است. به عنوان نمونه در «سِفر پیدایش» می خوانیم: «چون زن از دندۀ چپ مرد آفریده شده است، پس کژی و ناراستی جزو طبیعت اوست». قرآن جاویدان خلقت زن را از جنس مرد می داند و نه از دندۀ چپ او. در اسلام، ارزش انسان به جنسیت نیست بلکه به تعالیِ نفس است که ملاک آن تقوا و پرهیزگاریست و قرآن در این راستا حضرت مریم(س) و آسیه همسر فرعون را مورد تکریم قرار می دهد.

 اسلام و مسئله تعدد زوجات:  تعدد زوجات پيش از اسلام در جوامع گوناگون از جمله ايران به صورت بي قيد و شرط وجود داشته است اما اسلام آن را محدود به چهار همسر نمود و شرط عدالت مطلق را در ميان آنان قرار داد كه عملاً مانعي جدي در راه افرادي قرار مي دهد كه نگرشي هوسبازانه به مسئله تعدد زوجات دارند. از نظر اسلام تك همسري بر چند همسري ترجيح قطعي دارد، اما اگر ضرورت ايجاب نمايد* براي ممانعت از نابسامانيهاي اجتماعي چند همسري مجاز اعلام شده است.

مسألۀ حجاب[124]

«برهنگی بیماری عصر ما است. من پیرمردم و شاید حرفهای خنده آور بزنم. امّا به گمان من تن عریان تو باید از آنِ كسی باشد كه روح عریانش را دوست می داری. بد نیست اگر اندیشۀ تو در این زمینه به ده سال پیش تعلّق داشته باشد؛ به دوران پوشیدگی. نترس این ده سال تو را پیرتر نخواهد كرد. به هر حال امیدوارم تو آخرین كسی باشی كه تبعۀ جزیره لُختی ها شوی...».

* از نامۀ چارلی چاپلین به دخترش. لازم به ذکر است که چارلی چاپلین، یهودی زادۀ فقیری بود که در ابتدای کار، تصویری جذاب از «یهودی سرگردان» به نمایش گذاشت(در دوره ای که صهیونیزم بین المللی بسیار بدان نیاز داشت). اما هنگامی که از قالب یهودی سرگردان بیرون آمد و در نقشهایی چون «انسان ماشینی» یا «ثروتمند خوشگذران» ظاهر شده و نظام ارزشی غرب صهیونی را به سخره گرفت، از سوی صهیونیستهای حاکم بر آمریکا طرد شده و متهم به داشتن گرایشات کمونیستی شد. وی سفری به اروپا کرد و در بازگشت به آمریکا متوجه شد که دولت، وی را ممنوع الورود کرده است. زندگی وی تا هنگام مرگ با رنج و اندوه توأم بود.

تاریخچۀ حجاب: در ایران باستان و در میان قوم یهود حجاب وجود داشته و از آنچه در قانون اسلام آمده سخت تر بوده است. اما در جاهلیت عرب حجاب وجود نداشته است و به وسیلة اسلام در عرب پیدا شده است. ویل دورانت در صفحة 30 از جلد دوازدهم «تاریخ تمدن» راجع به قوم یهود و قانون تلمود می نویسد: «اگر زنی به نقض قانون یهود می پرداخت چنان که مثلاً بی آن که چیزی بر سر داشت به میان مردم می رفت و یا در شارع عام نخ می رشت یا با هر سنخی از مردان درد دل می کرد یا صدایش آن قدر بلند بود که چون در خانه اش تکلّم می نمود همسایگانش می توانستند سخنان او را بشنوند، در آن صورت مرد حق داشت بدون پرداخت مهریه او را طلاق دهد».

ویل دورانت در جلد اول تاریخ تمدن، صفحه 552 ،راجع به ایرانیان قدیم می نویسد: «...پس از داریوش، مقام زن مخصوصاً در طبقة ثروتمندان تنزّل یافت. زنان فقیر چون برای کارکردن ناچار از آمد و شد در میان مردم بودند، آزادی خود را حفظ کردند ولی در مورد زنان دیگر،گوشه نشینیِ زمان حیض که بر ایشان واجب بود رفته رفته امتداد پیدا کرد و سراسر زندگی اجتماعی شان را فرا گرفت و این امر خود مبنای پرده پوشی در میان مسلمانان به شمار می رود. زنان طبقات بالای جامعه جرأت آن را نداشتند که جز در تخت روانِ روپوش دار از خانه بیرون بیایند و هرگز به آنان اجازه داده نمی شد که آشکارا با مردان معاشرت کنند. زنان شوهردار حق نداشتند هیچ مردی را ولو پدر یا برادرشان باشد، ببینند. در نقشهایی که از ایران باستان بر جای مانده هیچ صورت زنی دیده نمی شود و نامی از ایشان به نظر نمی رسد...». چنان که ملاحظه می كنیم، حجاب سخت و شدیدی در ایران باستان حکمفرما بوده که حتی پدران و برادران نسبت به زن شوهردار نامحرم شمرده می شده اند.

* آثار این پوشیدگی در لباسهای کنونیِ زنان زرتشتی به چشم می خورد. در ایران قدیم، حتی درب منازل دو کوبه داشت؛ یک کوبۀ ریز ویژۀ زنان و یک کوبۀ درشت مخصوص مردان. اگر کوبۀ ریز به صدا در می آمد، زن در خانه را می گشود و اگر کوبۀ درشت به صدا در می آمد، مرد در را باز می کرد.

نبودن حریم میان زن و مرد و آزادی معاشرتهای بی بند و بار، هیجان ها و التهاب های جنسی را فزونی می بخشد و تقاضای سکس را به صورت یک عطش روحی و یک خواست اشباع نشدنی در می آورد. غریزة جنسی غریزه ای نیرومند، عمیق و دریا صفت است، هر چه بیشتر اطاعت شود سرکش تر می گردد، همچون آتش که هر چه به آن بیشتر خوراک بدهند شعله ورتر می شود. کشانیدن تمتعات جنسی از محیط خانه به اجتماع، نیروی کار و فعالیت جامعه را تضعیف می کند. بر عکسِ آنچه که مخالفین حجاب خرده گیری کرده اند و گفته اند: «حجاب موجب فلج کردن نیروی نیمی از افراد جامعه است»، پوشانیدن بدن مانع هیچ گونه فعالیت فرهنگی یا اجتماعی یا اقتصادی نیست. آنچه موجب فلج کردن نیروی اجتماع است آلوده کردن محیط کار به لذّت جویی های شهوانی است. اگر رعایت پاره ای مصالح اجتماعی، زن یا مرد را مقیّد سازد که در معاشرت روش خاصی را اتخاذ کنند و طوری راه بروند که آرامش دیگران را بر هم نزنند و تعادل اخلاقی را از بین نبرند، چنین مطلبی را نمی توان منافی حیثیت انسانی و اصل آزادی فرد دانست. شرافت زن اقتضا می كند كه متین، سنگین و با وقار باشد، و در طرز رفتار و لباس پوشیدنش هیچ گونه عمدی كه باعث تحریك و تهییج شود به كار نبرد و عملاً مرد را به سوی خود دعوت نكند. هیچ غریزه ای به سرکشی و حساسیت غریزة جنسی نیست. اسلام هرگز نیروی تقوا و ایمان را با این که قوی ترین نیروهای اخلاق است، یک ضامن کافی در برابر تحریکات و دسیسه های این غریزه ندانسته است.

* آزادی، حتی با معیارهای غربیِ آن تا جایی محترم شمرده می شود كه منجر به تجاوز به حقوق دیگر اعضاء جامعه نشود. تأثیرات منفی تحریك مردان،كل جامعه از زن و مرد را دچار آسیب می سازد. امروز شاهدیم که اشاعۀ فرهنگ بی بندوباری و فحشاء از طریق رسانه های ماهواره ای در جامعه چنان موجبات تحریک منحرفین را فراهم آورده است که آمار ربایش زنان و دختران تکان دهنده است. می بینیم که زنان نخستین قربانیان این ناهنجاری هستند(بر اساس آمار، 98 درصد زنانی که مورد آزار خیابانی قرار می گیرند زنان بدحجابند). حجاب در فطرت بشری بوده و حاکمیت آن در جامعه یک ضرورت عقلی است. جلوگیری از آنچه که موجب بیماری روح و فکر می شود، بسیار خطیرتر و جدی تر از جلوگیری از فعالیت یک واحد صنفی متخلف است که با عرضۀ غذای فاسد و مسموم، جسم مردم را بیمار می کند. حجاب بر زن و مرد واجب است. تمامی ادیان معتبر به مسئلۀ حجاب پرداخته اند.اما حجاب با ديدگاه سودجويانۀ صهيونيزم از جذابيتهاي جنسي زنان و ترويج فساد اخلاق و فحشاء در جوامع همخواني ندارد بنابر اين با آن مخالفت مي شود.آيا اين براي زن ارزش محسوب مي شود كه خصوصيات انساني اش تحت الشعاع جاذبۀ جنسي اش قرار گيرد و مردان به او از بُعد منفعت جنسي بنگرند؟ متأسفانه صهيونيستها با نفوذ و سلطۀ رسانه اي خود استفادۀ ابزاري محض از زنان را «دفاع ليبراليزم از حقوق زن» معرفي مي كنند!-خارج از منبع.

«و به زنان مؤمنه بگو: چشمان خويش فرو گيرند و دامان خويش حفظ نمايند و زينت خود را جز آن مقدار كه نمايان است آشكار نسازند و كناره هاي روسري هاي خود را بر سينه افكنند...» -نور؛ 31.

«ای پیامبر، به زنان و دخترانت و نیز به زنان مومنان بگو خود را با پوشش سراسری بپوشانند تا (از دیگر زنان) شناخته شده و مورد اذیت قرار نگیرند، و خداوند آمرزنده مهربان است»- احزاب؛ 59.

  عده ای تحت عنوان دفاع از حقوق زنان و برای ایجاد شک و شبهه در ذهن مسلمانان خصوصا کسانی که آگاهی کامل از دین مقدس اسلام ندارند این شبهه را مطرح میکنند و  مواردی از باب ارث و قوانین حقوقی را هم بعنوان مثال یا بقول خودشان مشت نمونه خروار ذکر میکنند ، که مثلا ارث زن نصف مرد است یا دیه یک زن نصف دیه مرد است و یا اینکه شهادت دو زن به اندازه شهادت یک مرد است .

     آیا این موارد و نظایر آن در قوانین اسلامی وجود دارد ؟ و اگر وجود دارد جواب اسلام از این شبهات چیست ؟ 

جواب

     دین مقدس اسلام دین عدل و عدالت است و در هیچ قانونی از قوانین اسلامی اعم از عبادی و سیاسی و حقوقی و جزائی بهیچ عنوان اجحافی نسبت به هیچ کسی صورت نگرفته بلکه در جمیع جهات کاملا جنبه عدل و انصاف رعایت شده است .

     زنان نیز که نصف جمعیت جهان را تشکیل میدهند از تمام مزایا و حقوق در تمام زمینه ها چون مردان بهره مند هستند .

     در مسئله اجر و پاداش و مترتب شدن ثواب بر اعمال شان خداوند متعال هیچ فرقی بین زن و مرد قائل نشده بلکه بالصراحه میفرماید : « وَعَدَ اللّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِّنَ اللّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ " خداوند به مردان و زنان باايمان، باغهايى از بهشت وعده داده كه نهرها از زير درختانش جارى است; جاودانه در آن خواهند ماند; و مسكن‏هاى پاكيزه‏اى در بهشتهاى جاودان (نصيب آنها ساخته); و (خشنودى و) رضاى خدا، (از همه اينها) برتر است; و پيروزى بزرگ، همين است! " » .

     و در جای دیگر میفرماید : « مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ " هر كس كار شايسته‏اى انجام دهد، خواه مرد باشد يا زن، در حالى كه مؤمن است، او را به حياتى پاك زنده مى‏داريم; و پاداش آنها را به بهترين اعمالى كه انجام مى‏دادند، خواهيم داد " » .

     در دو آیه فوق الذکر مشاهده میکنید که بهیچ عنوان در گرفتن اجر و پاداش فرقی بین زن و مرد نیست ، بلکه هردو در گرو اعمال خویشند که اگر خوب باشد اجر و ثواب و اگر بد باشد بستگی به لطف خدا دارد که ببخشد یا عقاب کند .

     هم چنین در موارد حقوق و مزایا نیز بهیچ عنوان حقی از زنان ساقط نشده و یا نادیده گرفته نشده است و مواردی که در سؤال مطرح شده اگر درست موشکافی و دقت شود ، متوجه میشویم که خداوند متعال کاملا با عدالت کامل حکم فرموده است .

     مثلا در مورد ارث باید بگوئیم که اولا در همه جا ارث زن کمتر از مرد نیست بلکه فقط در مورد برادر و خواهری که از پدر و مادر ارث میبرند و در مورد زنی که از شوهر ارث میبرد ، ارث زن نصف مرد است ، اما نه به آنجهت که زن نصف مرد تصور شده باشد بلکه چون نصف دیگر یا گاهی حتی بیشتر از نصف از جای دیگری تأمین گردیده است ، و اگر ارث زن در دو مورد فوق برابر ارث مرد بود یقینا حق مردان بمراتب ضایع شده بود .

     اما در مسئله ارث از پدر یا مادر که دختر اگر برادری داشته باشد سهم او نصف سهم برادرش هست ، به این جهت است که خداوند برای زنان مهریه را بر شوهرانشان واجب نموده و هیچ حد و حدودی هم در شریعت بعنوان الزام برای آن ذکر نشده است و زن اگر چه در ارث نصف برادر خود ارث برده است اما گرفتن مهریه این نصف را جبران میکند و گاهی هم بیشتر از نصف از دست رفته میباشد .

     در مورد ارث زن از شوهر هم باز مطلب ازین قرار است که نفقه اعم از خوراک و پوشاک و مسکن زن در دین مقدس اسلام بر شوهر او واجب است و اگر یک زن ملیونر هم باشد ، باز نفقه او به عهده شوهر است و او در مدتی که باشوهرش زندگی کرده یقینا بیشتر از نصفی که تصور میشود به مصرف رسانیده است .

     ممکن است گفته شود در مورد زنانی که شوهر میکنند و مهریه میگیرند و هم چنین زنانی که سالیان متمادی و طولانی با شوهر خود سپری میکنند ، جواب قابل قبول است ، اما گاهی دخترانی هستند که هرگز شوهر نمیکنند یا زنانی هستند که بسیار مدت کم با شوهرانشان زندگی کرده اند مثل چند ماه یا حتی چند روز و بعد در اثر سانحه و اتفاقی شوهر را از دست داده اند ، در این دو صورت نصف دیگر چگونه جبران خواهد شد ؟ .

     در جواب باید گفته شود که قوانین دینی نظر بر اغلبیت افراد دارد و اصل در دختران آنست که ازدواج کنند و اگر خود او ازدواج نمیکند یا شرایط به او اجازه نمیدهد این امور ربطی به اسلام و دین ندارد بلکه یا خود او مقصر است یا نزدیکان او که شرایط را سخت و دشوار کرده اند و در رابطه با زنانی که شوهرانشان را نیز در سن جوانی و پس از چند ماه یا چند روز از دست میدهند ، راه ازدواج مجدد باز است و میتوانند با ازدواج مجدد کمبود را جبران کنند ، حال اگر خود او دوباره ازدواج نکرد یا رسم و رواج های غلط اجتماعی به او این اجازه را نداد یا بستگان او مانع شدند در تمام این موارد مقصر یا خود او یا جامعه و یا بستگانش میباشند و باز این مشکل ارتباطی به اسلام ندارد .

     اما در مورد دیه که برای زنان نصف مردان مقرر شده در صورتیکه از ثلث دیه تجاوز کرده باشد باید گفت که دیه نوعی غرامت است و برای زنده ها میباشد نه برای کسیکه مثلا کشته شده است زیرا او دیگر دستش از دنیا کوتاه است و نفعی برای او نخواهد داشت و چون در اسلام چرخ اقتصاد خانواده بدست مرد سپرده شده و بتعبیر واضح تر نان آور خانواده مرد است البته نه به آن جهت که زن نتواند کار کند بلکه حتی اگر زن سرمایه دار هم باشد باز نان آور مرد خواهد بود بنا بر این با از بین رفتن مرد شکست اقتصادی فاحش و چشم گیری به خانواده او وارد می آید ، به همین لحاظ دیه او دو برابر دیه زن است تا این خانواده دچار مشکل اقتصادی نشوند ، اما در موردی که زن ازبین میرود  مشکل اقتصادی بزرگی برای خانواده پیدا نمیشود و به همین جهت دیه او نصف دیه مرد است .

     ممکن است گفته شود این جواب در مورد خانواده های که سر پرست مرد دارند معقول و منطقی است اما اگر خانواده باشد که هرگز مرد نداشته باشند و نان آور خانواده هم زن باشد ، آنگاه چگونه باید این معضل را حل نمود ؟ .

     در جواب میگوئیم همانطور که گفته شد اولا قوانین و احکام در رابطه با اغلبیت است و ثانیا در مورد مذکور تأمین مخارج اقتصادی آن خانواده بعهده حکومت و بیت المال میباشد تا زمانیکه نان آور جدیدی جانشین نان آور گذشته شود .

     در مورد شهادت هم درست است که شهادت دو زن به اندازه شهادت یک مرد است اما این بجهت آنکه زن نصف مرد باشد نیست بلکه بخاطر بعضی از خصوصیات زنان این قانون وضع گردیده است .

     همه میدانیم که زن بخاطر آنکه بتواند مادر خوبی برای فرزندان خود باشد نیاز به قوه عاطفه بیشتری نسبت به مردان دارد و همین قوه عاطفه است که زن را وادار میکند گاهی شب را تا صبح نخوابد و به مراقبت از فرزند خود بپردازد .

     بنا بر این دلسوزی و محبت و احساسی فکر کردن در زنان بیشتر است تا مردان چنانکه خشونت و قساوت قلب در مردان بیشتر از زنان دیده میشود ، زن قبل از آنکه فکر کند عاطفه و احساسش او را در محاصره خود در میاورند و بهمین لحاظ فکرش و نظرش نیز بیشتر جنبه احساسی و عاطفی دارد .

     در شهادت علیه مجرمی که ممکن است زندان شود یا یکی از اعضای بدنش قطع شود یا حتی اعدام شود ، زنی که شهادت میدهد تحت تأثیر عاطفه و احساس قرار گرفته و ممکن است حقیقت را کتمان کند و اگر دو زن باشند احتمال این کتمان کمتر و کمتر خواهد بود به همین لحاظ دین مقدس اسلام برای آنکه هیچ حقی ضایع نشود این قانون را جعل و وضع نموده است و وضع این قانون هیچ گونه دلالت بر نقص زن از نگاه عقل و فکر ندارد بلکه بیانگر تأثیر عاطفه و احساس است و بس .

     بعضی از مخالفان اسلام با طرح این سؤال و استدلالات غیر عقلی و منطقی میخواهند بگویند که در اسلام آزادی بیان و اندیشه وجود ندارد و هیچ مسلمان یا غیر مسلمانی که در کشور اسللامی زندگی میکند حق ندارد که به عنوان انتقاد یا سؤال یا مخالفت مطلبی را بگوید یا بنویسد ، و هم چنین در اندیشه اش خلافی را تصور کند ، حال آیا واقعا در اسلام آزادی بیان و اندیشه وجود دارد ؟ .

جواب

     بزرگترین و برترین دستور اسلام قرآنکریم است و اگر قانونی در قرآن کریم به عنوان یک اصل مطرح شده باشد ، دیگر کسی حق ندارد که بیاید و بگوید چنین چیزی در اسلام وجود ندارد یا دارد .

     برای جواب از شبهه فوق نیز به قرآن کریم مراجعه میکنیم تا ببنیم خداوند متعال آیا بیان و اندیشه را آزاد گذاشته است یا خیر ؟ .

     خداوند میفرماید : فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُوْلَئِكَ هُمْ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ  " پس بندگان مرا بشارت ده! همان كسانى كه سخنان را مى‏شنوند و از نيكوترين آنها پيروى مى‏كنند ، آنان كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده، و آنها خردمندانند " » .

     با دقت در آیه فوق دیگر جای هیچ اشکال و ایرادی باقی نمیماند و اشکال مخالفین نیز باطل میشود ، برای آنکه خداوند طبق این آیه مبارکه میفرماید : سخن هرچه باشد و از هرکه باشد بشنوید ، یعنی بگذارید مردم حرف خودشان را بگویند حتی اگر با شما مخالف هم باشند یا از شما در حال انتقاد باشند ، و این مطلب بعینه همان آزادی بیان است و باز خداوند طبق آیه فوق میفرماید رستگار کسانی هستند که پس از شنیدن سخنها و گفته ها ، خوبش را میگیرند و مطابق آن عمل میکنند که این مطلب هم بعینه آزادی اندیشه را بیان میکند ، زیرا اگر کسی بتواند خوب را انتخاب کند حتما میتواند بد را هم انتخاب کند و انتخاب یکی از دو طرف بدون اندیشه و تفکر امکان ندارد ، پس انسان آزاد است که چگونه بیندیشد .

     منتها دین مقدس اسلام درس درست اندیشیدن را بما می آموزاند و مسلم است که ارشاد دیگران کار بسیار پسندیده و عاقلانه است مخصوصا که اگر انسانی درست نیندیشد هم خودش را دچار مشکل میکند و هم جامعه اش را و بقول مولوی در مثنوی :

ای برادر تــو همان اندیشه ای     مابقی خود استخوان و ریشه ای

گر گلست اندیشه تو گلشنی     ور بــود خاری تـــو هیمــه گلخنی

گـر گلابی بـر سر و رویت زننـد     ور تــو چــون بولی بــرونت افگنند

     و هیچ جای تردید نیست که راهنمائی برای درست اندیشیدن یا سخن خوب گفتن غیر از جلوگیری از اندیشیدن و سخن گفتن است و مسلماً هیچ انسان عاقلی با راهنمائی و ارشاد مخالفت نخواهد کرد .

*****

     گفته میشود : در اسلام دموکراسی وجود ندارد و اساسا اسلام با دموکراسی در تضاد و تناقض است ، چون به هیچ عنوان انسانها از نظر اسلام اجازه انتخاب ندارند بلکه مجبور هستند به همان دستورات دینی بدون چون و چرا عمل کنند  .

جواب

     واژه دموکراسی از واژه Demos  که یک کلمه یونانی و به معنی مردم است مشتق شده و تقریبا واضح ترین معنی که برای این کلمه میتوان ذکر کرد حکومت ملی یا مردم سالاری است به این معنی که در نحوه انتخاب حکومت حق با مردم باشد .

     پس در درجه اول این کلمه مربوط به حکومت میشود نه به ادیان و دیانت ها و در مرحله دوم اسلام نیز با این کلمه در تضاد نیست بلکه خود دین مقدس اسلام یکی از امتیازاتی که دارد اینست که به آراء و انظار مردم احترام قائل است .

     وانگهی در رابطه با جواب از شبهه فوق باید گفت : در اتخاذ عقاید و اندیشه ها انسان در وحله اول آزاد است و به همین لحاظ قرآن کریم میفرماید : « لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ  " در قبول دين، اكراهى نيست. (زيرا) راه درست از راه انحرافى، روشن شده است " » .

     در رابطه با شأن نزول آیه فوق مفسر معروف اسلامى طبرسى در مجمع البيان در شان نزول آيه نقل مى كند: مردى از اهل مدينه بنام ابو حصين دو پسر داشت برخى از بازرگانانى كه به مدينه كالا وارد مى كردند هنگام برخورد با اين دو پسر آنان را به عقيده و آيين مسيح دعوت كردند، آنان هم سخت تحت تاثير قرار گرفته و به اين كيش وارد شدند و هنگام مراجعت نيز به اتفاق بازرگانان به شام رهسپار گرديدند ابو حصين از اين جريان سخت ناراحت شد و به پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم  اطلاع داد و از حضرت خواست كه آنان را به مذهب خود برگرداند و سوال كرد آيا مى تواند آنان را با اجبار به مذهب خويش باز گرداند؟ آيه فوق نازل گرديد و اين حقيقت را بيان داشت كه : در گرايش به مذهب اجباری و اکراهی در کار نیست .

      در تفسير المنار نقل شده كه ابو حصين خواست دو فرزند خود را با اجبار به اسلام باز گرداند، آنان به عنوان شكايت نزد پيغمبر آمدند ابو حصين به پيامبر عرض كرد من چگونه به خود اجازه دهم كه فرزندانم وارد آتش ‍ گردند و من ناظر آن باشم آيه مورد بحث به همين منظور نازل شد .

     از آنجا كه دين و مذهب با روح و فكر مردم سر و كار دارد و اساس و شالوده اش بر ايمان و يقين استوار است خواه و ناخواه راهى جز منطق و استدلال نمى تواند داشته باشد و جمله لا اكراه فى الدين در واقع اشاره به همین نکته است .

     به علاوه همانگونه كه از شان نزول آيه استفاده مى شود، بعضى از ناآگاهان از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم  مى خواستند كه او همچون حكام جبار با زور و فشار اقدام به تغيير عقيده مردم (هر چند در ظاهر) كند، آيه فوق صريحا به آنها پاسخ داد كه دين و آيين چيزى نيست كه با اكراه و اجبار تبليغ گردد، به خصوص ‍ اينكه در پرتو دلائل روشن و معجزات آشكار، راه حق از باطل آشكار شده و نيازى به اين امور نيست  .

     بلکه حرمت تقلید و قبول قول دیگران در رابطه با پذیرش اعتقادیات بر همین نکته استوار است ، زیرا اگر انسانی خودش با دلیل و برهان عقایدی نپذیرد ، دیگران نمیتوانند او را مجبور به این کار کنند و اگر با     برهان و دلیل راهی را پذیرفت دیگران نمیتوانند او را از آن راه باز دارند .

     حال اگر کسی با دلیل و برهان معتقد به اسلام شد و پس از اعتقاد به خداوند یکتا و نبوت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم،اسلام را به عنوان دینی که میتواند سعادت او را در دنیا و آخرت تأمین کند قبول کرد ، دیگر در احکام و قوانین اسلام جا برای چانه زدن باقی نمی ماند که مثلا بگوید من این قسمت را می پذیرم و آن قسمت را نمی پذیرم زیرا برای او از اول ثابت شده بود که اسلام دینی است الهی و ضمانت کننده سعادت بشر و روی همین اعتقاد هم به اسلام روی آورده بود .

     آیا میشود فردی تابعیت کشوری را بپذیرد و بعد از قبول تابعیت بگوید که من فلان قانون را قبول دارم و فلان قانون را قبول ندارم و چون قول ندارم پس خودم را ملزم به عمل کردن به آن قانون نمیدانم و اگر دستگاه حاکمه آن کشور او را در اثر مخالفت بعضی از قوانین تحت باز پرسی قرار دادند ، داد و فریاد راه بیندازد که دموکراسی وجود ندارد ؟ .

     پس قبول اسلام از روی اعتقاد یعنی قبول تمام جزئیات آن زیرا کسی که عام را پذیرفت خاص را هم پذیرفته است .

     و اما در نحوه حکومت که مثلا سلطنتی باشد یا جمهوری بشکل فدرال باشد یا شکل های دیگر ، یقینا مردم میتوانند دخالت کنند و نحوه حکومت را با انتخاب آراء خود معین نمایند .

     مسلماً مسلمان چون معتقد به اسلام است ، اگر در جامعه ای اکثریت مسلمان بودند ، قوانین حکومتی هم قوانین اسلامی خواهد بود و اقلیتی که یا آن قوانین را قبول ندارند یا به نحوه حکومت انتخاب شده از طرف اکثریت رأی نداده اند ، باید به آراء اکثریت احترام داشته باشند ضمن آنکه حقوق آنها هم پامال نشده و از بین نرود ، چنانکه امروزه در تمام دنیا هم معمول است که اقلیت مخالف حزب حاکم یا مخالف حکومت نمیتوانند قوانینی را که به امضای اکثریت به تصویب رسیده است مورد نقض و ابرام قرار دهند .  

     یکی دیگر از شبهه های پوچ مخالفین اسلام در طول تاریخ اسلام و مخصوصا در زمان ما همین شبهه بزور تحمیل شدن دین مقدس اسلام است كه پشت سرهم تکرار میشود ، آنها میگویند : اگر حمله مسلمانان صدر اسلام به مناطق مختلف نبود اسلام گسترش پیدا نمیکرد و بر تعداد مسلمانها افزوده نمیشد بلکه منحصرا در همان منطقه جزیرة العرب باقی میماند ، اما حمله مسلمانها در صدر اسلام به کشور های فارس و روم و خراسان و آسیای میانه سبب شد تا مردم این مناطق مجبور به پذیرش اسلام به عنوان دین همیشگی خود شوند پس اسلام دینیست که بزور شمشیر بر مردم تحمیل شده است نه بخاطر چیز دیگر .

جواب

     گرچه تا کنون جوابهای خوب ، صحیح و قناعت بخشی برای این شبهه داده شده است اما یا مخالفین آن جوابها را ندیده اند یا بسبب غرور بیجائی که دارند ، نخوانده اند و یا اگر خوانده اند بخاطر جهل و تعصب درک و هضم نتوانسته اند .

     ما برای اینکه یک جواب ساده و قابل فهم عموم برای دفع این شبهه بیان کنیم ، ناگزیریم که به چند مطلب بطور مختصر اشاره ای گذرا داشته باشیم .

     الف : محل اعتقاد و جائی که انسان میتواند در آنجا مطلبی را قبول یا رد کند ، قلب انسان است و از آنچه که در قلب یک انسان وجود دارد هیچ کس جز خداوند و کسانی که خداوند به آنها خبر داده باشد ، خبر ندارد و نمیتواند خبر شود ، پس یک انسان میتواند در قلبش قسمی فکر کند و در ظاهر خود را قسمی دیگر معرفی نماید ، بنا براین قلب هیچ انسانی را نمیشود بزور شمشیر تسخیر کرد و اگر کسی قلبا مسلمان شده یا میشود ، فقط به انتخاب خود او بوده است وبس .

     ب : در هیچ جائی از تاریخ اسلام یا مسلمانان صدر اسلام نوشته نشده است که آنها بالای سر مردم شمشیر گرفته باشند و از آنها خواسته باشند که مسلمان شوند یا آنها خواهند کشت .

     مخالفان میگویند : چون مسلمانان عرب ده ها سال در این سر زمین ها پس از فتح و تسلط یافتن باقی ماندند ، خود همین بقای آنها به عنوان حاکم در آن سرزمینها سبب شد که کم کم مردم بسوی اسلام روی بیاورند .

     جواب میدهیم که اولا : اگر خود آن مردم به اختیار خود بسوی اسلام روی آورده باشند که مشکلی نیست و اگر بزور بوده باشد که دلیلی برای این جهت وجود ندارد و ثانیا مگر شوروی سابق بیشتر از هفتاد سال در کشور های تحت اشغال خود که در آسیای میانه واقع است باقی نماند ، پس چرا نتوانست مردم آن مناطق را از اسلام بسوی مارکسیسم سوق دهد بلکه به مجرد فروپاشی شوری سابق صدای رسا و بانگ گویای توحید دوباره در آن سر زمینها طنین انداز شد و ساکنان آن مناطق که سالیان دراز مورد تهاجم فرهنگی و لادینی مارکسیست ها قرار گرفته بودند پس از آزادی از قید استعمار و اسارت دین رسمی خود را با اختیار کامل اسلام اعلام نمودند .

     ج : عمل بعضی از مسلمانان هیچ وقت بیانگر اسلام و مبین اسلام نمیتواند باشد و اگر در جائی مسلمان یا مسلمانانی بزور بر عده ای بعضی از عقاید را تحمیل کرده باشند باید اشکال از نظر عقلی و عقلائی متوجه همان عده باشد نه اصل دین و اسلام .

     د : جنگ های مسلمانان در صدر اسلام یا برای رهائی مستضعفان و محرومان از تحت ظلم و ستم زور گویان و ظالمان بوده است و یا برای دفع تهاجم دشمنان اسلام که یا با لشکر کشی و یا با توطئه های دیگر مانع پیشرفت اسلام و رسیدن صدای آن به گوش محرومان میشدند و در هر دو صورت ، جنگ به صورت دفاع بوده و نه تهاجم .

     هـ : در هیچ تاریخی نیامده است که مسلمانان در اوایل اسلام با مردم عادی جنگیده باشند بلکه جنگ آنها با حکومت ها بوده است که همیشه مانعی بر سر راه مردم بودند و اجازه نمیدادند که آنها از حق اختیار و انتخاب خود استفاده کنند .

     پس از بیان این مطالب به این نتیجه میرسیم که زور و تحمیلی در پذیرش دین اعمال نشده است ، و اگر مخالفان این مطالب را قبول نکرده و رد میکنند باید با دلیل و مدرک خلاف آنچه را که نوشتیم به اثبات برسانند وگرنه شعار دادن تنها دردی را دوا نخواهد کرد .

     وانگهی کشورهای بزرگی وجود دارند که هرگز در تاریخ نیامده است که توسط مسلمانان فتح شده باشد ولی مردم آن کشورها امروزه مسلمانان هستند مثل کشورهای شرق آسیا و بویژه کشور اندونیزیا که بزرگترین کشور اسلامی است و هم چنین امروزه در چین و بعضی کشورهای غیر اسلامی تعداد قابل توجهی از اتباع آنها را مسلمانان تشکیل میدهند که صدها سال است دین اسلام را پذیرفته اند و به عنوان مسلمان زندگی میکنند بدون آنکه در جنگی بزور مسلمان شده باشند .

     و از همه مهمتر اینکه حتی تسخیر سرزمینها توسط مسلمانها در اوایل اسلام بیشتر بسبب کمک های خود مردم ساکن آن مناطق و دلسردی آنان از حکومت ها و قوانین غلط آنان بوده است .

     و گرنه هرگز امکان نداشت چند هزار مسلمان که از ساز و برگ جنگی هم بنحو کافی بر خور دار نبودند بتوانند بر لشکرهای عظیم و قدرتمند این مناطق فایق بیایند .

     عده از کسانی که مطالعه دقیق از اسلام و هم چنین قواعد علمی فلسفی ندارند ، گاهی تحت تأثیر تبلیغات سوء دیگران قرار گرفته و ادعا میکنند که بعضی از آیات قرآن کریم با بعضی دیگر تناقض دارند و حتی بعضی از آنها ادعا میکنند که تعداد این گونه آیات به هشتاد آیه میرسد ،آیا واقعا وقوع یا امکان تناقض در قرآن کریم قابل تصور است ؟ .

جواب

     قرآن کریم یکی از دلایل بسیار متین و محکمی را که برای اثبات کلام خداوند بودنش ارائه میکند ، عدم وجود تناقض در آنست زیرا که کلام بشر خالی از تناقض نیست و خداوند این چنین میفرماید : " أَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ اخْتِلاَفًا كَثِيرًا  آيا درباره قرآن نمى‏انديشند؟! اگر از سوى غير خدا بود، اختلاف فراوانى در آن مى‏يافتند " .

     این آیه مبارکه خطاب به تمام كسانى است كه در حقانيت قرآن مجيد شك و ترديد دارند که آيا آنها درباره وضع خاص اين قرآن انديشه نمى كنند و نتايج آن را بررسى نمى نمايند اين قرآن اگر از ناحيه غير خدا نازل شده بود حتما تناقضها و اختلافهاى فراوانى در آن مى يافتند اكنون كه در آن هيچگونه اختلاف و تناقض نيست بايد بدانند كه از طرف خداوند نازل شده است  .

     وقتی قرآن کریم با این صراحت از خود نفی تناقض میکند و از همه میخواهد که در آیات این کتاب آسمانی تدبر کنند تا برای آنها این هم خوانی و همسوئی بین تمام آیات روشن شود ، دلیل بسیار قوی و متین بر عدم وجود تناقض در قرآن کریم است ، و گرنه کسانی در همان زمان میتوانستند حرکت کنند و بگویند که مثلا این آیه با آن آیه تناقض دارد ، در حالیکه تا امروز هم این شبهه از طرف دانشمندان و انسانهای آگاه مطرح نشده است بلکه بیشتر مطرح کنندگان این شبهه کسانی هستند که از تعریف تناقض و شروط متناقض بودن قضیه ای با قضیه دیگر کاملا بیخبر و نا آگاه هستند .

     تناقض عبارت از تقابل دو قضیه بنحو سلب و ایجاب با هم است و در صورتی تحقق پیدا میکند که هشت شرط معروف تناقض که از آن در فلسفه به ( وحدات ثمانیه) یاد میشود متوفر و موجود باشد .

در تناقض هشت وحدت شرط دان **وحدت موضوع و محمول و مکان

وحدت شـرط اضافــه جـــزء و کــل **قـــوه و فعـل است در آخر زمان

     یعنی بدون توفر و وجود این هشت شرط محال است که بین دو قضیه تناقضی تحقق پیداکند .

     پس اگر بگوئیم زید زنده است و خالد مرده است ، بین این دوقضیه تناقض نیست زیرا که موضوع در قضیه اول زید و در قضیه دوم خالد است و چون وحدت موضوع وجود ندارد پس همه شروط متوفر و موجود نیست .

     و اگر بگوئیم زید ایستاده است و زید غذا میخورد باز تناقضی وجود ندارد زیرا که محمول در قضیه اول ایستادن و در قضیه دوم غذا خوردن است پس در محمول با هم متحد نیستند .

     و اگر بگوئیم زید امروز هست و زید دیروز نبود تناقضی نیست چون وحدت زمانی وجود ندارد .

     زید در کابل است و زید در قندهار نیست ، اینجا وحدت مکانی وجود ندارد پس تناقض منتفی میباشد و همین قسم در رابطه با شروط دیگر که در ضمن بیان هشت شرط گذشت .

      در زمینۀ خدا و خدا پرستی از سوی منکران سؤلات مشابهی مطرح شده و میشود و یکی از آن سؤالات این بوده که چون ما خدا را نمی بینیم ، پس نمیتوانیم بوجود خدایی در عالم هستی اذعان و اعتراف کنیم بلکه خود ندیدن دلیل بر نبودن خداوند است

جواب

     جوابی که از این شبهه میشود عرض کرد بطور ساده اینست که انسان بوجود اشیاء زیادی اعتراف دارد در حالیکه نمیتواند آن اشیاء را با چشم ببیند یا با دیگر حواس پنجگانه درک نماید از جمله میتوان به عقل و وجدان اشاره کرد .

     زیرا تمام منکران خدا و ماوراء طبیعت ، قائل بوجود عقل و وجدان هستند ، اما قادر بدیدن عقل و وجدان و نشان دادن آن بدیگران نیستند  پس یا باید وجود عقل و وجدان را انکار کنند و یا اینکه قبول کنند چیزهایی در عالم وجود دارد که فوق ماده و جهان ماده بوده و با حواس مادی قابل درک نمیتوانند باشد .

     وانگهی انکار بهیچ عنوان نفی واقعیت و حقیقت نیست وگرنه هرکسی هرچیزی را مطابق میل و هوای خود انکار نموده و راحت از زیر بار قبول آن میتواند شانه خالی کند .

     البته برای اثبات وجود خداوند دلیلهای عقلی زیادی وجود دارد که به ذکر یکی دوتا از آن دلیلها اکتفا میکنیم .

     الف : برهان نظم که عبارت است از رابطه بین دو یا چند چیز که بیانگر وجود را بطه علیت  نیز هست به این معنی که هرجا نظم وجود دارد اصل علیت نیز مشاهده میشود  ، منتها باید دانست که نظم را گاهی از جهت فاعلی در نظر میگیریم و گاهی از جهت غائی  ، آنچه که در بحث خدا شناسی ملاک و معیار قرار میگیرد  ، نظم غائی است نه فاعلی زیرا نتیجه بحث از نظم فاعلی عبارت از وجود علتی قبل از معلول است که مؤثر در پیدایش معلول بوده و از نظر رتبی بر معلول مقدم است ، اما آیا این علت فاعلی دارای آگاهی ، اراده و اختیار هم هست یا خیر ؟ این نکته را به اثبات نمی رساند ، در حالیکه نظم غائی علاوه بر اینکه وجود علت و تقدم آنرا بر معلول ثابت میکند ، وجود شعور و آگاهی و علم را نیز در علت فاعلی به اثبات میرساند ، زیـرا وجود رسیدن پدیـده ای به هـدف نهائی در میان صـدها و هزارها احتمال  بیانگر وجود فاعلی دانا و انتخاب گر است .

     مرحوم شهید مطهری میگوید : » نظم ناشي از علت غايی به اين معنی است که معلول، وضع و حالتی دارد كه از وجود انتخاب در علت حكايت مي‎كند، يعنی وضع و حالتي داشته كه می توانسته معلول را به شكل‎های ديگری به وجود آورد، ولی برای منظور خاصی كه داشته است آن را به يك شكل معين موجود نموده است. پس بايد در ناحية علت، شعور  ادراك و اراده وجود داشته باشد ، كه هدف را بشناسد ، و وسيله بودن اين ساختمان و اين وضع را برای آن هدف تميز دهد، و اين معلول را برای آن هدف بوجود آورد.

     اصل عليت غائي در جايي ممكن است واقع شود كه يا خود آن علتي كه اين معلول را به وجود آورده داراي شعور و ادراك و اراده باشد يا آن كه اگر خود فاعل ، داراي شعور و ادراك و اراده نيست ،‌ تحت تسخير و تدبير اراده يك فاعل بالاتري باشد كه او را تدبير مي‎ كند و به سوي هدفش هدايت مي نمايد. نظمی كه در عالم وجود دارد و دليل بر وجود خداوند است همين نظم است   . « 

     ب : برهان حدوث که  از  دو مقدمه ، جهان حادث است و هر حادثی نیاز به پدید آورنده دارد ، تشکیل یافته و نتیجه مترتب بر دو مقدمه عبارت از نیاز جهان به پدبد آورنده میباشد .

     اصل حدوث جهان نیز با یک برهان عقلی دیگر به اثبات میرسد و آن اینکه جهان متغیر است و هر متغیری حادث است پس جهان نیز حادث است .

     مقدمه دوم در هر دو هردو برهان ـ حدوث عالم و تغیر آن ـ از بدیهات است و نیاز به اثبات ندارد ، زیرا هر عاقلی میداند که هر حادثی قبل از حدوث و پدید شدن بین حدوث و عدم آن قرار داشته و انتخاب یکی از این دو طرف بدون عامل بیرونی ناممکن است ، زیرا آن حادث قبل از حدوث نبوده تا بتواند خود را محکوم به حدوث یا عدم آن کند چناچه ثبوت تغیر در هر حادثی نیز دلالت بر حدوث آن میکند برای آنکه حدوث یعنی وجودی که قبلا نبوده و حادث شده است ، پس هر لحظه در حال تغییر و تحول است و قرار و ثبات ندارد ، پس هر حالتی از آن مسبوق به عدم میشود و در حدوث هر حالتی نیازمند به علت و عامل بیرون از خود است ، با بدیهی بودن دو مقدمه دوم در هردو برهان مقدمه های اول هر دو برهان نیز نیاز به استدلال خاص ندارد ، زیرا هم اصل حدوث جهان و هم اصل تغییر آن هردو با مشاهدات و تجربه امری ثابت و غیر قابل انکار است .

*****

(وأضلهم السامرى) أي دعاهم إلى الضلال باتخاذ العجل والدعاء إلى عبادته ، وكان من قوم يعبدون البقر ، فدخل فى دين بنى إسرائيل فى الظاهر وفى قلبه حنين لعبادة البقر ، فأطاعه بعض وامتنع آخرون.

(فرجع موسى إلى قومه غضبان أسفا) أي فانصرف موسى إلى قومه بنى إسرائيل بعد انقضاء الليالى الأربعين - مغتاظا من قومه ، حزينا لما أحدثوا من بعده من الكفر باللّه. روى أنه لما رجع موسى سمع الصياح والضجيج وكانوا يرقصون حول العجل فقال للسبعين الذين كانوا معه هذا صوت الفتنة.

قال القرطبي : سئل الإمام أبو بكر الطرشوشى عن جماعة يجتمعون ويكثرون من ذكر اللّه وذكر رسوله صلّى اللّه عليه وسلّم ، ثم إنهم يضربون بالقضيب على شىء من الطبل ويقوم بعضهم يرقص ويتواجد حتى يقع مغشيا عليه ، ويحضرون شيئا يأكلونه ، فهل الحضور معهم جائز أم لا ؟ فأجاب : يرحمك اللّه ، مذهب الصوفية بطالة وجهالة وضلالة ، وما الإسلام إلا كتاب اللّه وسنة رسوله صلّى اللّه عليه وسلم وأما الرقص والتواجد فأول من أحدثه أصحاب السامري لما اتخذ لهم عجلا جسدا له خوار فقاموا يرقصون حوله ويتواجدون ، فهو دين الكفار وعبّاد العجل وأما الطبل فأول من اتخذه الزنادقة ليشغلوا به المسلمين عن كتاب اللّه ، وإنما كان مجلس النبي مع أصحابه ، كأنما على رءوسهم الطير من الوقار ، فينبغى للسطان أن يمنعهم من الحضور فى المساجد وغيرها ، ولا يحل لأحد يؤمن باللّه واليوم الآخر أن يحضر معهم أو يعينهم على باطلهم ، وهذا مذهب مالك وأبى حنيفة والشافعي وأحمد بن حنبل وغيرهم من أئمة المسلمين اه.

‏ فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ ‏159 عمران

‏ از پرتو رحمت الهي است كه تو با آنان ( كه سر از خطّ فرمان كشيده بودند ) نرمش نمودي . و اگر درشتخوي و سنگ‌دل بودي از پيرامون تو پراكنده مي‌شدند . پس از آنان درگذر و برايشان طلب آمرزش نما و در كارها با آنان مشورت و رايزني كن . و هنگامي كه ( پس از شور و تبادل آراء ) تصميم به انجام كاري گرفتي ( قاطعانه دست به كار شو و ) بر خدا توكّل كن‌ ؛ چرا كه خدا توكّل‌كنندگان را دوست مي‌دارد . ‏

می گویند اسکندر قبل از حمله به ایران درمانده و مستأصل بود. و از خود می پرسید که چگونه باید بر مردمی که از مردم من بیشتر می فهمند حکومت کنم؟ یکی از مشاورانش میگوید: «کتابهایشان را بسوزان، بزرگان و خردمندانشان را بکش و دستور بده به زنان و کودکان شان تجاوز کنند».

شهر باستاني اندركش حوالي روستايي به همين نام در 10 كيلومتري حومه مهاباد قرار دارد و به دوران مادها تعلق دارد. در كنار شهر دخمه اي به نام راكا قرار دارد و از نظر سبك معماري به گور دخمه هاي نقش رستم هخامنشيان شبيه است.بطلميوس از اين شهر باستاني،به نام داروشاه نام برده است و راولينسون آنرا دارياسي مي نامد

محوطه باستاني هگمتانه با مساحت قريب به 40 هكتار در داخل بافت كهن شهر همدان قرار دارد. با توجه به اينكه اين محوطه داخل شهر قرار دارد از سال 1349 تا 1354 تعداد هزار واحد خانه كه در اين منطقه واقع بودند خريداري شد و حدود پانزده هكتار از آن آزاد گرديد و حفاري در آن شروع شد. طي اين حفاري ديوار ده متري حصار شهر مشخص گرديد و داخل شهر خانه هاي متعددي با معماري زيبا از دل خاك بيرون آورده شدند. اشياي باستاني مكشوفه در موزه هگمتانه در معرض ديد عموم قرار گرفته اند
اين شهر پايتخت مادها بودو پس از آنها پايتخت تابستاني هخامنشيان شد .آثار دوره ماد و هخامنشي را نمي توان در اين منطقه از هم تفكيك كرد زيرا اين دو فرهنگ از هم جدا نيستند و كاملا مشابهند

ريتون طلايي به شكل سر بز - هگمتانه

--------------------------

يك گور باستاني درهگمتانه

---------------------

تپه هگمتانه

----------------

تپه هگمتانه - ديوار هخامنشي صفه مشخص است

----------------------------------

-----------------

مادها از اعقاب آريايي ها بودند و پس از اهتمام به زندگي يکجانشيني و اتحاد قبايل خويش در سده هشتم پيش از ميلاد، همدان را که پيش از آمدن ايشان اکسايا نام داشت، جهت اسکان دائمي خويش انتخاب کردند و آن را هگمتانه ناميدند. جايگاه اين پايتخت باستاني در شمال شهر همدان و انتهاي خيابان اکباتان کشف شده است و حدود 40 هکتار وسعت دارد  .     " هگمتانه" به معناي محل تجمع است و از دو واژه پارسي باستان "هگمتا" به معناي گردآمدن و پسوند اسم مکان "نا" تشکيل شده است  .  نام قوم ماد در متون باستاني ازجمله کتيبه هاي آشوري "ماداي" و "آماداي" و در منابع کهن ايراني "مدي" است و از سرزمين ايشان در زبان عيلامي به عنوان "هال ماتانا" و "ماتاپه"، در زبان يوناني "اکباتانا"، در پارسي باستان "هنگ متنا" و "هگمتان"، در منابع کليمي "احمتا" و در منابع اسلامي به شکل "همذان" و "همدان" ياد شده است  .  مورخان بسياري در باب هگمتانه نگاشته اند. مهمترين ماخذ تاريخي در اين مورد، روايات هردوت، تاريخ نگار يوناني سده پنجم بيش از ميلاد است که براساس آن ديوکس(728 ق.م)، نخستين پادشاه ماد، فرمان داد تا کاخي عظيم براي وي بسازند و برگرد آن هفت حصار برپا کنند. حصارهاي هفتگانه به طبقه هاي ممتاز اجتماعي تعلق داشت و هر يک به رنگ يکي از اجرام فلکي، به ترتيب سفيد، سياه، ارغواني، نيلگون و نارنجي بود. کنگره هاي دو باروي داخلي آن نيز با ورقه هاي سيمين و زرين پوشانده شده بود. اين باروها براي مراقبت از کاخ و گنجينه فرمانروا به کار مي رفت و مردم عادي بايد خانه هاي خود را بيرون از ديوارها مي ساختند. پس از انقراض دولت ماد در سده 550 ق.م و تاسيس دولت هخامنشي، هگمتانه جهت تختگاه ييلاقي مورد توجه ويژه اين دولت قرار گرفت. هگمتانه در دوره هاي سلوکي، پارت، ساساني و دوره هاي اسلامي نيز از شهرهاي مهم به شمار مي رفت  .  جستجو براي يافتن شهر مادها از سال ها پيش آغاز شده است. ژ.دمرگان و ژ. کيتر از جمله کساني هستند که بيشتر از ديگران به هکمتانه توجه داشته اند. شارل فوسي نيز در سال 1913 ميلادي در گودال معروف به شتر خواب يا گودال فرانسوي ها که مقابل موزه هگمتانه قرار دارد، دست به کاوش هايي زد که متاسفانه هيچ گونه گزارشي از نتايج آن در دست نيست. پس از يک وقفه نسبتا طولاني، سرانجام مرکز باستان شناسي ايران به منظور تسهيل کار عمليات باستان شناسي، در سال هاي 1347 و 1348 اقدام به خريد منازل مسکوني موجود بر روي تپه هگمتانه کرد و در سال 1352 هياتي به سرپرستي مهندس مهريار با عنوان "هيات آماده سازي تپه هکمتانه تا حدودي کار حصارکشي ديوار خشتي و تخريب بازمانده هاي منازل مسکوني را به انجام رساند. پس از پيروزي شکوهمند انقلاب اسلامي کاوش هاي باستان شناسي در سال 1362 از سوي يک هيات ايراني به سرپرستي دکتر محمدرحيم صراف آغاز شد. اين پژوهش ها تا سال 1367 ادامه يافت و پس از يک وقفه پنج ساله، بار ديگر از سال 1373 دنبال شد و تا سال 1379 استمرار داشت  .   در تحقيقات علمي مذکور تراشه هاي متعددي به منظور شناسايي وضعيت تاريخي هکمتانه در اطراف و مرکز تپه، ايجاد شد. در طول اين عمليات، گروه کاوش موفق شد شهر بزرگي را که با بهره گيري از سيستم عظيم معماري ساخته شده بود، شناسايي و بخش هايي از ان را که در مرکز، شرق و جنوب رديابي شده بود، به تدريج از خاک آزاد کند. دستاورد فعاليت هاي گروه باستان شناسي، شناسايي مجموعه ساختمان هاي مربع شکل در عمق 2 تا 5 متري از سطح تپه بود که در ابعاد x5/5 17/17 متر ساخته شده بود. ورودي هر واحد معماري به يک پيشخوان و تالار مرکزي در وسط و سه اتاق جانبي در دو سو ختم مي شود. اين بناها در دو رديف موازي و پشت به يکديگر به صورت قرينه پياده شده و بين هر دو رديف بناهاي ساخته شده معبري به عرض 3/5 متر در جهت شمال شرقي- جنوب غربي ايجاد شده است. مصالح به کار رفته براي ساخت شهر، خشت و آجر در ابعاد متفاوت است  .  همچنين ادامه عمليات حفاري باعث شد که بخش هايي از حصار عظيم شهر به قطر تقريبي 9 متر و ارتفاع باقي مانده 8 تا 12 متر کشف شود. حصار مذکور که در فواصل معين داراي برج هاي عظيم بود، شهر کهن هگمتانه را در بر مي گرفت  .  در ادامه روند کاوش، بخش هايي از سيستم آبرساني شهر در قالب جوي هاي متعدد نمايان شد. بخش هايي از اين جوي ها به فاصله نيم متر از حصار کشف شده در شرق هگمتانه و معابر کارگاه جنوبي به دست آمده است  .  کاوش هاي باستان شناسي هگمتانه در سال هاي 1380 و 81 متوقف و بار ديگر در سال 1382 از سوي پژوهشکده باستان شناسي با رويکرد توسعه کيفي (علمي) آغاز شد. در اين پروسه که توسط پروفسور کريستف بنش استاد دانشگاه سوربن و با انجام روش هاي الکتريکي و الکترو مغناطيسي در چندين نقطه تپه باستاني هگمتانه انجام شد، بررسي ژئوفيزيک به عنوان عاملي براي شناخت سطح الارضي و عمقي غير تخريبي آثار مدنظر قرار گرفت  .  اما پاسخ بررسي ژئوفيزيک به دليل وجود لايه هاي مضطرب شده سطحي منفي بود. در سال 1383 با هدف دستيابي به لايه هاي باستاني و کرونولوژي تپه برنامه پژوهش لايه نگاري توسط هيات مشترک پژوهشکده باستان شناسي و موسسه پژوهشي درياي اژه و خاور نزديک، در مرکز محوطه باستاني انجام شد و تا سال 1384 ادامه يافت  .   در اين پژوهش، هيات جز دستيابي به آثار و بقاياي معماري از نوع شطرنجي که قبلا توسط هيات باستان شناسي ايران کشف و رديابي شده بود، در زير لايه مذکور اثري از لايه هاي باستاني مشاهده نکرد.

گوردخمه مادي فخريكا در نزديكي شهر مهاباد قرار دارد و در دل صخره اي كنده شده است. ورودي آن با دو ستون گرد تزيين شده است و درون مقبره سكوهايي براي گذاشتن نذورات و تعدادي قبر موجود است.بناي آنرا به فرآتيس پدر دياكو شاه ماد نسبت ميدهند .اضلاع داخل دخمه كاملا سنگي هستند و با دقت بالايي زواياي قائمه دارند. ساكنان اين محل دخمه مزبور را محل زندگي فرهاد كوه كن ميدانند . يك سالن به اندازه ايوان اين دخمه درون مقبره قرار دارد كه با دو پله از ايوان جدا شده است. درون اتاق اصلي گور دخمه سه قبر قرار دارد . قبر وسط موازي ايوان و دو قبر كناري عمود بر ايوان كنده شده است. هر يك از اين سه قبر پنجاه سانتيمتر از سطح مقبره پايين تر هستند

.

شاهان ماد دياكو
دياكو در سال 728 پ م به شاهي رسيد و شهر هگمتانه را پايتخت خويش قرار داد او 53 سال پادشاهي كرد. از 708 پ م تا 655 پ م . نام شهر امدانه=همدان پيش از اين در كتيبه هاي تيگلات پلسر اول آمده است. دياكو اين شهر را رونق بخشيد. تنها خطري كه در اين زمان دياكو را تهديد ميكرد حملات پراكنده آشوريها به الليپي= كرمانشاه بود و بقيه نقاط مملكت او در آرامش بسر ميبرد. او خراجش را به موقع ميپرداخت و در گيري آشور و بابل و ايلام ديگر مجالي براي آشوريها براي حمله به ماد نوپا نميگذاشت
فرورتيش
فرورتيش پسر دياكو، در سال 675 پ م به سلطنت رسيد. او قباييل زيادي را كه درحدود ري ، اصفهان ، آذربايجان كرمانشاه ، كردستان و همدان بودند، به اطاعت در آورد .پس از 22 سال سلطنت ، در جنگ با آشور كشته شد.درزمان پادشاهي او مادها بر سرزمين پارس مسلط شدند. دليل شكست فرورتيش از آشوريها اين بود كه سپاه ماد را روستاييان نا آزموده تشكيل ميدادند ولي سپاهيان آشور در جنگ با بابليها يه خوبي تجربه نظامي داشتند و از جنگ افزارهاي بزرگ استفاده ميكردند . فرورتيش از فتح موفق سرزمين پارس به نيروي نظامي خود مغرور شده بود و همين باعث حمله به آشور شد ولي آشوربانيپال با موفقيت جلوي هجوم آنان را گرفت
خشتر يته
خشتريته از سال 653 پ م رهبري ماد را در دست گرفت و با ماناييها و سكاها بر ضدآشوريها متحد شد. او در سال 625 پ م درگذشت
هووخشتره-كياكسار
هوخشتره پسر خشتريته بود و در سال 625 پ م به حكومت رسيد . او به ارتش ماد قدرت بخشيد و با شاه بابل متحد شد.دخترش را به همسري پسر نبوپلسر پادشاه بابل در آورد.امتيس ،دختر هووخشتره كه از پاي كوه الوند به جلگه هاي كم ارتفاع بين النهرين رفته بود ، دچار افسردگي شد.پادشاه بابل دستور ساخت باغهاي معلق بابل را داد كه به صورت كوهي مصنوعي بود تا براي امتيس حكم كوهساران را داشته باشد.هووخشتره و نبوپلسر پس از دو سال جنگ در سال 612 پ م موفق به فتح شهرهاي آشور و نينوا شدند ودولت آشور به نابودي كشيده شد.بر اساس لوحهاي بازمانده از بنوپلسر حاكم بابل كل شهر نينوا با خاك يكسان شد و همه شهرهايي كه به آشوريها كمك كرده بودند نيز به اين سرنوشت دچار شدند. ساراكس حاكم آشور خود و خانواده اش را در خرمني از آتش سوزاند تا به دست دشمنان نيافتند. البته هوخشتره پيش از اين به نينوا حمله كرده بود و شهر را محاصره كرده بود ولي چون سكاها به آذربايجان و كردستان حمله كرده بودند مجبور شده بود نينوا را ترك كند. او در شمال درياچه اروميه از سكاها شكست خورد و آنها 28 سال بر آذربايجان مسلط شدند تا آنكه هوخشتره به نيرنگي سران سكاها را در مهماني در حالت مستي به قتل رساند و از شر آنها راحت شد. پس از آن مادها و بابليها با كمك هم توانستند بر نينوا پيروز شوند. هوخشتره پس از فتح آشور به كشور گشايي ادامه داد تا به مرز ليدي رسيد و متوقف شد. شش ماه دو دولت ماد و ليدي جنگيدند تا آنكه در سال 585 پ م كسوفي باعث وقفه در جنگ و سرانجام عقد قرارداد صلح شد. رود هاليس مرز دو كشور قرار داده شد .يك سال بعد شاه ماد درگذشت
ايشتوويگ - آستياگ
ايشتوويگو در سال 585 پ م به پادشاهي رسيد و در سال 550 پ م از كورش بزرگ شكست خورد و دولت ماد تبديل به دولت هخامنشي شد. وي پسر هووخشتره بود. او با آرينيس خواهر قارون، شاه ليديه ازدواج كرد . كورش هخامنشي دختر زاد
ايشتوويگو يعني نوه او بود .ظاهرا شاه ماد ميخواست از قدرت نا محدود اشراف بكاهد و اين عمل او باعث شد تا گارپاگا فرمانده ارتشش مخفيانه با كورش دوم (همان كورش بزرگ هخامنشي) هم پيمان شود و در حمله پارسها به ماد سپاهيان ماد به سمت پارسها پيوستند و ايشتويگو شكست خورد و تسليم كورش شد

ريتون طلايي مكشوفه از هگمتانه - نگهداري در موزه ايران باستان

تاريخچه ماد
مادها قومي ايراني از تبار آريايي بودند كه قسمت اصلي سرزمين آنها شامل جنوب آذربايجان و قسمتهاي ديگري در زاگرس وپايتخت آنها هگمتانه بود.اولين اطلاعات درباره آنها به سالنامه هاي آشوري شلمسر سوم در سال 836 پ م باز مي گردد.آنها از سده هشتم پيش از ميلاد تا ظهور سلسله هخامنشي بر فلات ايران و فراسوي آن حكومت كردند.سكاها به دست كياكسار شكست خوردند. او با آشور به جنگ پرداخت و براي مقابله با آنان با بابل هم پيمان شد. پس از اينكه آنها آشور را شكست دادند بخت النصر حاكم بابلي كه با نواده كياكسار عروسي كرده بود از ترس حملات مادها به سرزمينش در مرزهاي شمالي سرزمين خود استحكامات نظامي فراواني برپا كرد.نهايتا ماد توسط هخامنشيان از بين رفت

شش قوم تشكيل دهنده اتحاد ماد عبارتند از: بوسيان،ستروخاتيان،بوديان،آريزانتيان،مغهاوپارتاكانيان
در سال 728 پ م دياكو نخستين پادشاه ماد سلسله ماد را بنياد نهاد كه نخستين شاهنشاهي آريايي تبار ايران بود
در سال 614 پ م دولت ماد در حمايت از بابل به آشور حمله كرد و حكومت آشور را منقرض كرد . پس از آن كشور ليديه را فتح كردند

(( كورته‌ یه‌ ك له‌ ژیانى زاناى كورد (سه‌ عید نوورسى) (بدیع الزمان) ))

(فرمان محمود)    منبع   http://www.kurdiu.org/wtard.php?pageid=1352

خواجه گوید که اتفاق افتاد مرا آن گاه که به شهر خویش بودم که بیرون شدم به نزهتگاهی از نزهتگاه‌هایی که گرد آن شهر اندر بود با یاران خویش. پس به آن میان که ما آنجا همی گردیدیم و طواف همی کردیم ، پیری از دور پدید آمد زیبا و فره مند  و سالخورده وروزگار دراز بر اوآمده . و وی را تازگی برنایان بود که هیچ استخوان وی سست نشده بود  و هیچ اندامش تباه نبود و بر وی هیچ نشانی از پیری نبود جز شکوه پیران.

چون این پیر بدیدم، آرزومند گشتم به آمیختن با وی تقاضا کننده‌ای برخاست از اندرون مر مرا به آن که با وی آمیزش کنم و به نزدیک وی آْمد و شد کنم. پس با رفیقان خویش، به سوی او شدم.

چون به نزدیک وی رسیدم ، اوابتدا کرد و بر ما سلام کرد و تحیت کرد و سخن‌های دلپذیر گفت.

بسیار حدیث‌ها همی کردیم یا با دیگر، تا سخن ما به آنجا کشید که از او بپرسیدم حالهای وی همه و از او اندر خواستم که تا مرا راه خویش بنماید و پییشه و نام و نسب خویش بگوید، بل که شهر و ماوای خویش.

وی گفت که « نام من زنده است و پسر بیدارم و شهر من بیت المقدس است و پیشه‌ی من سیاحت کردن است وگرد جهان گردیدن، تا همه احوال جهان بدانستم. و روی سوی پدر دارم و پدرم بیدار است و من علم‌ها همه از او آموخته‌ام و کلید همه علم‌ها وی به من داد و راه کناره‌های جهان مرا وی نموده است. تا از گردیدن من به گرد جهان  چنان است که همه‌ی جهان گویی پیش من نهاده است.»

دیری با آن پیر مسئله‌ها همی گفتم و از وی علم‌های دشخوار همی پرسیدم  و از وی اندر همی خواستم که مرا راه دانش‌ها بنماید. پس، از آنجای به علم فراست رسیدیم. پس،از راست فراستی وی و تیز دیداری وی اندر آن علم آن دیدم که عجب بماندم، ازیرا که ابتدا کرد چون به علم فراست رسیدیم و به خبر وی آمدیم، گفت که « علم فراست آن علم است که فایده‌ی وی نفد است و منفعت وی اندر وقت است. و علم فراست دلیل می‌کند بر خوش خویی تو و بر  علم پذیرندگی تو و نیز دلیل می کند که توچنانی که به هر سوی که تو را کشند ، آن سوی شوی و چون تو را بر راه راست بدارند و به آن راه خوانند،  به صلاح گردی و پاک شوی و اگر فریبنده‌ای تورا بفریبد ، فریفته شوی، و این یاران به گرد تو اندر آمده‌اند و از توجدا نشوند، رفیقانی بدند و بیم است که تو را فتنه کنند  و به بد ایشان اندر مانی. مگر که نگاه داشتن ایزدی به تو رسد و تو را نگاه دارد از بد ایشان.

اما این یار که پیش روی توست و اندر پیش تو ایستاده است دروغزن است و ژاژخای است و باطل‌ها به هم آرنده است و زورها آفریبنده است و تو را خبرهایی آرد که تو از او اندر نخاسته باشی و از او نپرسیده بوی و خبر راست با دروغ بر آمیزد و حق را به باطل پلید کند، با آن که وی جاسوس و طلایه‌ی تو است و به سبب وی بدانی خبر آن چیزهایی  که از تو غایب است و به راه وی به تو رسد حال‌های آن چیزها که نزدیک تو نیست و تواندر مانده‌ای به نقد کردن حق آن از باطلش و به برچیدن راستش از میان دروغش و پدید کردن صوابش از آن چه خطاست. با آن که تو را از او چاره نیست: گاه بود که توفیق ایزد تو را دست گیرد و از راه گمراهان تو را دور کند و گاه متحیر و خیره بمانی و گاه بود که گواهان مزور تو را غره کنند.

و اما این یار که بر دست راست تو است ناپاک و نادان است. چون بیاشوبد ، پند نپذیرد و نصیختش سود ندارد و مدارا کردن با وی آشفتگی‌اش را کم نکند.گویی که آتش است که اندر هیزم خشک افتاده بود یا آب بسیار است که از بالای بلندی فرود آید و یا اشتری مست است و یا شیری بچه کشته است.

واما این یار که بر دست چپ تو است چرکن است و بسیار خوار است و فراخ شکم است وجماع دوست است. هیچ چیز شکم وی پر نکند جز خاک و هیچ چیز گزسنگی وی ننشاند مگر گل و کلوخ. لیسنده است و چشنده و خورنده و حریص. گویی که خوک است که گرسنه کنندش و اندر میان پلیدی گمارندش.

و تو را ای مسکین، به این یاران بد باز بسته‌اند و با ایشان بردوسانیده‌اند، چنان که از ایشان جدا نتوانی شدن، مگر که به غریبی شوی به شهرهایی که ایشان نتوانند آنجا آمدن. و اکنون که وقت غریبی نیست و به آن شهرها نتوانی شدن و از ایشان نتوانی گسستن و از دست ایشان نتوانی رستن، چنان کن که دست تو زبر دست ایشان بود و سلطان تو افراز سلطان ایشان بود و مکن که مهار خویش به دست ایشان دهی ومر ایشان را گردن نهی ، بل که به تدبیر نیکوکردن اندر کار ایشان مشغول شو تا ایشان را به راه راست بداری و ازیرا که هر بار که تو به زور باشی، ایشان را مسخر خویش کنی و ایشان تو را مسخر نتوانند کردن و بر ایشان نشینی و ایشان بر توننشینند.

از حیلت‌های روان تو و از تدبیری نیکوی تو اندر کار این یاران و رفیقان آن است که به این بدخوی گردن کش مر این رعنای بسیار خوار را بشکنی و به سرش باز زنی نیک و مر آشفتگی این خشمآلوده و دشخوار کار را اندر یابی به فریفتن این رعنای چاپلوس و دمزن و مر او را بیارامی نیک. و اما این دروغزن یافه گوی: نگر که به او نگرایی و سخن وی استوار نداری و چنان کن که هیچ گونه گوش به سخن وی نکنی و آن چه وی آرد از خبرها ننیوشی و گر چند راست با دروغ آمیخته بود، ازیرا که اندر آن میان آن بود که باید پذیرفتن و نگاه باید داشتن و به حقیقت آن باید رسیدن.»

پس چون مرا از حال این رفیقان بگفت و وصف ایشان بکرد، سخت دلپذیر آمد مرا سخن او و بدانستم که راست همی گوید. پس چون دوباره به آزمایش ایشان مشغول شدم و اندر کار ایشان نظر کردم، نزدیک من درست شد آن چه وی گفت از حال‌های این رفیقان. و من اندر دشخواری‌ام از دست ایشان: گاه بود که دست مرا بود بر ایشان و گاه بود که دست ایشان بود بر من. و از ایرد همی یاری خواهم بر نیکویی همسایگی کردن و آمیختن با این رفیقان، تا آ» گاه که از ایشان جدا شوم.

از وی اندر خواستم که تا مرا راه نماید به سیاحت کردن و سفر کردن ، آن چنان سیاحتی که وی کند و راه جستن کسی که حریص بود بر آن و آرزومند بود بر آن.

آن پیر گفت که« تو و آن که به تو ماند این چنین سیاحت کردن که من کنم نتوانید کردن – که شما را از چنین سیاحت کردن بازداشته‌اند و آن راه بر شما بسته‌اند ، مگر که نیکبختی‌ات یاری کند به جدا شدن از این یاران. و اکنون وقت آن جدا شدن نیست – که وی را وقتی است معلوم که تو پیش از آن وقت جدا نتوانی شدن. پس، اکنون، بپسند به سیاحت کردنی آمیخته با آرام نشستن که گاهی سیاحت کنی و گاهی با این یاران آمیزش کنی. وهر بار که نشاط سیاحت کردن کنی به نشاط تمام و به جد، من با تو همراهی کنم و تو از ایشان برگردی و هر بار که تو را آرزوی ایشان آید ، به نزدیک ایشان شوی و از من برگردی.تا آن گاه که وقت آید که به تمامی از ایشان برگردی.»

حدیث من با وی به آنجا انجامید که از او بپرسیدم از احوال هر اقلیمی که وی آنجا رسیده است و آن را به علم اندر یافته است و خبر آن شنیده است.

وی گفت که « حد زمین سه حد است: یکی آن است که اندر میان مشرق و مغرب الست و این حد را بدانسته‌اند و خبر وی اندر یافته‌اند و بشما رسیده است و از جایهای غریب نیز خبر آنچه اندر این اقلیم است به شما رسیده است. و دو حد دیگر است غریب: حدی سپس مغرب اندر است و حدی از آنئسوی مشرق و هر یکی را را از این دو حد جایگاهی و بندی‌ست بازدارنده میان این عالم و میان آن حد که هر کسی به آنجای نتواند رسیدن و از آنجای نتواند گذشتن جز خاصگان مردمان که قوتی به دست آورند و آورده باشند خویشتن را که که ایشان را آن قوت به اول آفرینش نبود.

آن چه سود دارد به سوی بدست آوردن این قوت آن است که سر وتن بشویند به چشمه‌ی آب روان که به همسایگی چشمه‌ی زندگانی ایستاده است که هر بار  که سیاحت کننده را راه نمایند به آن چشمه طهارت کند به آن آب و از آب خوش وی بخورد، اندر اندام‌های وی قوتی نوپ�%8�ی8� آAFی8� که به آن قوت بیابان‌های دراز ببرد، تا گویی که بیابان‌ها درنوردند برای او، و بر سر آب دریای محیط بگذرد و فرو نشود و اگر بر کوه قاف شود ، رنجش نرسد و زبانیه‌ی آن مر او را اندر مغاک‌های دوزخ فرو نتوانند افگندن.»

او را گفتم که« مرا شرح این چشمه بیشتر کن»

گفت« شنیده‌ای و به تو رسیده است حال تاریکی‌ها که به نزدیک قطب ایستاده است که آفتاب بر او هر سالی اندر وقتی معلوم بتابد.هر که اندر میان تاریکی شود و به دشخواری در اوشدن را سر باز نزند، به فراخنایی رسد که او را کناره نیست، به روشنایی آگنده. نخستین چیزی که اورا پ�%8�ی8� آAFی8� ، چشمه‌ای روان بود که آب وی اندر جویی همی شود که بر بلندی همیرود. و هر که سر و تن به آن آب شوید ، سبک گردد، تا بر سر آب رود و غرقه نشود و بر سر کوه‌های بلند بر شود، بی آنکه رنجش رسد، تا از آنجای به یکی از دو حد رسد که از این عالم باز بریده‌اند.»

او را گفتم که:« از حد مغرب مر آگاهی ده و باز نمای ـ که مغرب به شهر های ما نزدیک تر است ـ »وی گفت که:« به دورترین جایی از مغرب، دریایی ست بزرگ و گرم که اندر نامه ی الهی خدای او را چشمه گرم نام کرده است و آفتاب به نزدیک وی فرو شود و رودهاییی که به این دریا آیند از زمینی ویران بپا خیزند که کنارش پدید نیست و کس حد آن نتواند دانستن، از فراخی که هست. و آبادانی کنندگان آن زمین غربیان اند که از جایهای دیگر ایند و تاریکی بر روی آن زمین ایستاده است و آن کسها که به آن زمین شوند پاره ای روشنایی به دست آرند آن گاه که آفتاب فرو خواهد شدن. و زمیش شورستان است. هر بار که گروهی به آن زمین جای گیرند و آبادانی کنند، مر ایشان را نخواهند و ایشان را از آنجای دور کنند و دیگران بیایند و آبادانی کنند که در زبر آن آبادانی شود. چون آبادانی کنند، ویران شود و چون بنا کنند، بیوفتد. و میان آن کس ها کارزار دائم ایستاده است. بل که کُشتن، و هر گروهی که غلبه گیرند خان و مان آن دیگران بستانند و مر ایشان را از آنجای بیرون کنند. و خواهند که آنجای بیارمند و نتوانند. و این چنین حال، عادت ایشان است که از این نیاسایند. به این زمین، هر گونه جانوران و روندگان آیند، ولیکن چون آنجا بیارامند و آب و گیاش بخورند، بر ایشان چیزهایی پدید اید که به صورتهای انسان نمانند، تا مردمی بینی که بر وی پوست چهار پایان بود و بر وی پاره ای گیا روید. و حال دیگر چیزها و گونه ها همچنین بود. و این پاره ی زمین ویران است و شورستان و این زمین به فتنه و به جنگ و به خصومت و به کارزار آگنده است و نیکویی از جایگاهی دور به دست آرد و عاریت خواهد.

میان این زمین و میان زمین شما، زمین هایی دیگر است. ولیکن از آن سویِ این اقلیم که بنیاد آسمانهاست، زمینی ست که به این زمین ماند به چند چیز: یکی آن که وی هامون است و اندر او کس ننشیند جز از غربیان که از جایهای دور آمده باشند و دیگر آن که مر اینجای را روشنایی از جایی غریب آمده است و گرچه این جایگاه به روزنِ روشنایی نزدیکتر از آن جای پیشین است و دیگر که اینجا بنیاد آسمانهاست، چنان که آن جای پیشین بنیاد این زمین و قرار گاه وی است. و لیکن آبادانی اندر این زمین پاینده است و میان آن غریبان که آنجا آمده اند و جایگاه گرفته اند، جنگ نیست و خان و مان ِ یکدیگر به ستم نستانند و مر هر گروهی را جائیست پدید کرده که دیگری بر او غلبه نکند اندر آن جای.

نزدیکترین ابادانی آن زمین به ما جایگاهیست که آن کسان که آنجا نشینند مردمانی اند خُرد تن و زود رو. و شهرهای ایشان نه شهر است. و سپسِ این جایگاه، پادشاهی است که مردمان آن |ادشاهی خُرد تن ترند از اینان که پیشترند و گران روتر و دبیری و منجمی و طلسمان و نیرنجات دوست دارند و پیشه ها و کارهای باریک کنند. و شهرهای ایشان ده شهر است. و سپسِ این، پادشاهی ای ست که مردمانِ وی سخت نیکو روی اند و نشاط و شادی کردن دوست ارند و از اندوه دورند و رودهای خوش دانند زدن و گونه های بسیار دانند از او و زنی بر ایشان پادشاه است و بر نیکی کردن سرشته اند و هر بار که بدی بشنوند، از آن بگریزند. و شهرهاشان نُه شهر است. و سپسِ این، پادشاهی ای ست که مردمان او به تن سخت بزگ اند و به روی سخت نیکواند و از دور سودمندند و نزدیکی ایشان دشخوار و رنجناک است. و شهرهاشان پنج شهر است. و سپسِ این، پادشاهی ای ست که اندر آن زمین گروه هایی نشینند که اندر زمین تباهی کنند و خون ریختن و کشتن و دست و پای بریدن دوست دارند و شادی کننده و لهوناک اند و سرخ رویی بر ایشان پادشاه است که شیفته است بر بدی کردن و کشتن و زدن و گویند که بر آن زن پادشاهِ نیکور روی که پیشتر یاد کردیم، عاشق است. و شهرهای ایشان هشت شهر است. و سپسِ این، پادشاهی ای ست بزرگ و مردمانِ آنجای سخت دور اندرند به پرهیزگاری و عدل و حکمت و پارسایی و به فرستادن نیکی به هر کناره ای از جهان و اعتقادِ مهربانی دارند اندر هر که به ایشان نزدیک است یا از ایشان دور است و نیکی کردن به جایِ آن که او را شناسد و آن که نشاسد و سخت به راهند و نیکو روی. و شهرهای ایشان هشت شهر است. و سپس این، پادشاهی ای ست که جایگاه مردمانی ست دور اندیش و به بد گراینده و اگر به سوی نیکی گرایند، نیکی به غایت کنند  و چون بدی کنند، به گُربُزی کنند و سبکساری نسازند و شتاب نکنند اندر آن که کنند و درنگ دست باز ندارند. و شهرهای ایشان هشت است. و سپس این، پادشاهی ای ست بزرگ و بی کناره و آبادی کنانش  بسیرند و بیابانیان اند و اندر شهر ها ننشینند و زمین ایشان هامون است و اندر او بر افزودنی نیست و مر او را به دوازده پاره کرده اند و اندر او بیست و هشت منزلگاه است و هیچ گروهی به خان و مان دیگر نشوند، مگر آنگاه که آن پیش ایشان اندر بُوَند از جای خویش بیرون شوند. پس ایشان به جای ایشان آیند به شتاب. و آن مردمان که اندر آن پادشاهی پیشین اند، به غریبی به این زمین آیند و اندر این زمین بگردند . و سپسِ اینجای، پادشاهی ای ست که کناره های آن، کس ندیده است و به او نرسیده است تا به این وقت، اندر او هیچ شهر و ده نیست و آنجا ماوا ندارد کسی که به چشم سر بشاید دیدنش و آبادانی کنندگانش فرشتگان روحانیان اند، هیچ مردم آنجای جای نگیرد و به آنجا نرسد و از آنجا فرمان فرو آید بر آن کسها که زیرِ ایشان اند. و سپسِ آنجای، آبدانی نیست مر زمین را.

پس این دو اقلیم است که زمین و آسمان به ایشان پیوسته است از دست چپ ِ عالم که سوی مغرب است.

چون از اینجا روی سوی مشرق نهی، نخست اقلیمی پدید آید که اندر او آبادانی کُن نیست، نه از مردم و نه از درخت و نه از سنگ، بل که صحرایی ست فراخ و دریایی پر آب و بادذهایی ایستاده و آتشی پراگنده. و چون ار اینجا بگذری، به جایی رسی که آنجا کوه هایی بلند است و جوی هایی روان و بادهایی جنبان و ابرهایی باران بار. و به این جای اندر، زر یابی و سیم و گوهرهای بیش بها و کم بها، از همه گونه ها، و لیکن اندر او هیچ روینده نیابی. و چون از اینجا بگذری، به جایی رسی که آگنده است به این چیزها که یاد کردیم و اندر او گونه هایی روینده یابی از گیاه ها و درخت های بار آور و بی بار و دانه دار و تخم دار و لیکن اندر آن جا که بانگ کند از جانوران نیابی، به هیچ گونه. و از آنجا به جایی رسی که اندر او این که گفتیم همه هست و نیز جانوران گوناگون یابی آشنا کِنان و خزندگان نا گویا و پرندگان و پرواز کنان و راست پران زایندگان و انبوسندگان، و لیکن آنجا مردم نبود، و از آنجا به عالم شما رسی و دانسته اید حالهای آن چه اندر اینجاست به دیدن و شنیدن.

چون سوی مشرق شوی، آفتاب را یابی که به میان دو سُروی دیو بر همی آید، اَزیرا که دیو را دو سُرو هست: یکی پران و یکی روان. و این گروه که روان اند دو قبیله اند: قبیله ای به ددگان ماند و قبیله ای به چهار پایان. و میان ایشان همیشه کارزار است. و این هر دو قبیله بر دست چپ مشرق اند. و آن دیوان که پران اند بر دست راست مشرق اند. و همه بر یک آفرینش نه اند، بل که گویی که مر هر یکی از ایشان آفرینشی جداگانه است نادر. تا از ایشان، یکی از دو آفرینش است و یکیس از سه و یکی از چهار، چنان که مردمی پران و ماری که سرش به سر خوک ماند، و یکی نیمه ی آفرینشی  و یکی پاره ای از آفرینشی، چنان که نیمی از مردم یا کفِ دستی از مردم یا پایی از مردم و جُز از این گونه از جانوران دیگر. و شاید بودن و دور نیست که این صورت های آمیخته که نگارگران بنگارند از آنجای آورده اند. و بر این اقلیم چیزی غلبه دارد و آن ، آن است که پمج کوی پیدا کرده است به سوی صاحب خبران و این کوی ها را نیز سلاح گاه پادشاهی خویش کرده است و سلاح داران را آنجا به پای کرده است تا هر که از این عالم آنجا رسد، بگیرندش و آن چیزها که با ایشان بود نگاه دارند و مر اسیران را به آن سپارند که مهتر از این پنج است که وی بر در اقلیم ایستاده است. و این چیزها که با ایشان بُوَد که بباید رسانیدن، اندر نامه ای پیچیده بود و مهر بر نهاده که آن دربان نداند که اندر آن نامه چه چیز است، بل که بر وی آن است مه آن نامه به خزینه دار سپارد تا وی بر مَلِک عرضه کند. و اما اسیران را این خزینه دار نگاه دارد و هر بار که گروهی از مردمان و جانوران دیگر و جز ایشان از این عالم شما اسیر کنند، از میان ایشان چیزهای دیگر پدید آرند یا آمیخته ای از ایشان یا پاره ای از ایشان. بُوَد که گروهی از این دو سروهای دیوان سفر کنند و به اقلیم شما آیند و به مردمان رسند و با دم زذدنشان تا به میانه ی دل ایشان در شوند. اما آن سُرو که به ددگان ماند از این دو سُروی رَوان، او گوش آن دارد تا اندکی از راز مردم به او رسد، پس او را از جای بجنباند و کارهای بد به نزدیک وی بیاراید، از کشتن و اندام ها بریدن و رنج نمودن، و کینه را اندر دلش بپروراند و برانگیزاند بر ستم کردن و تباهی نمودن زشتی ها و از کارها مر او را تحریص کردن بر ناشایست ها و آرزومند کردن او را به آن و لجاج اندر بسته است به شب و روز و پَژور همی کند اندر آن تا او را به آن سو کشد. و اما این سُروی پران ، مردم را بر آن دارد که تا هر چه نبیند به دروغ دارد و نزدیک وی نیکو گرداند پرستیدن آنچه آفریده بُوَد و اندر دل مردم افکند که سپس این جهان، جهانی دیگر نیست و بر نیکی و بدی پاداش نیست و این جهان را آفریدگار نیست.

از این دو سُروهای دیوان گروهی اند که نزدیک حدهای اقلیمی اند که سپسِ اقلیمی اندر است که آن اقلیم را فرشتگانِ زمینی آبادان کنند و راه راست یافته اند به راه نمودنِ فرشتگان ایشان را و بی راهیِ دیوان به آن از خویشتن جدا کرده اند و راهِ فرشتگان روحانیان گرفته اند و این دیوان با مردمان بیامیزند، ایشان را تباه نکنند و از راهِ راستشان نبرند و یاری کنند نیکو مر ایشان را بر پاک شدن. و اینها پریان اند و مر ایشان را به تازی جن و جن گویند.

هر که از اینجا بگذرد و به اقلیمی رسد که سپسِ این اندر است، اندر شود به اقلیم های فرشتگان. و از آن اقلیم ها، آنچه به زمین پیوسته است، اقلیمی ست که آنجا فرشتگان زمینی نشینند. و ایشان دو گروه اند: گروهی به دست راست نشسته اند و ایشان داناان اند، و فرمایندگان و برابِ ایشان گروهی دیگر نشیند بر دست چپ و ایشان فرمان بران اند و کار کنان. و ای%D�ز �روهی %8�وه ان؆ و �%8ه دسج٧ن1مانC%D�ز ��%و فاقلیم هاشی5D9� دD9� ب1رـ ءD9�ُ و ځرن و ؁اقل2چ%D� ب1دسد ب�9� ای�A� %8�D8� بر آنج اندFرلتگا�9�؆9 ؁اسشی5D9� دD9�% DB�5D98�D8�9 �%4د و کآنج ا%D� دان اجDD9�ت7ق�8�ر �%6 امد لD8� ک٧٨ان�A� %8�D8� بر ځ%D� ىه دست چپ %D�ت نشس8ندر نشه دست چپ و �%A فآن DB�5D98�ق�B9�آ%D�ن دان7�9� ای�D ا�D نن %0�9 ؁است چپ %D�ت نشت نشت قشیایندگان و ب%D� نشس8�8�مD98�ار �%6 دب1دقلی8نشس8�8�ن�A� ؁است چپ و ا%D� نشت قر کنD8�ن. و �%8%D� نشس8ر؆. ٍA�ا�9�1دقلی8نش.